porady prawne

Kolejne czynność po śmierci osoby bliskiej

Po pogrzebie, w kolejnych dniach zalecamy jak najszybsze przejście do załatwiania spraw związanych z zamknięciem wszelkich administracyjnych i prawnych kwestii jakie mogą wyniknąć ze śmierci osoby bliskiej.
Należy pamiętać, że często ustawodawca narzuca terminy, których należy dotrzymać. Ponadto, szybkie ( na ile to możliwe) przeprowadzenie czynności np. spadkowych, administracyjnych może ograniczyć negatywne konsekwencje, np. żądania wierzycieli spłaty długów, etc.
Poniżej przedstawiamy najczęstsze problemy z jakimi spotykamy się w naszym poradnictwie. Oczywiście, nie wyczerpują one w żadnej mierze katalogu wszelkich pytań i potrzeb. Jeżeli nie znajdują tu Państwa odpowiedzi na Wasze pytania – zachęcamy do kontaktu. 

Renta rodzinna

a) ZUS
Do renty rodzinnej mają prawo członkowie rodziny osoby, która w chwili śmierci:
-miała ustalone prawo do emerytury, w tym emerytury pomostowej, albo spełniała warunki do jej uzyskania;
-miała ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, albo spełniała warunki do jej uzyskania;
-pobierała zasiłek przedemerytalny;
-pobierała świadczenie przedemerytalne;
-pobierała nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.
ZUS przy ocenie prawa do renty przyjmuje, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.


Do renty rodzinnej mają prawo:
Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione:
do ukończenia 16 lat;
jeśli się uczą – do ukończenia 25 lat (jeżeli dziecko ukończyło 25 lat na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty przedłużamy do zakończenia tego roku studiów);
bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat lub w przypadku kontynuowania nauki w szkole przed ukończeniem 25 lat.
Wnuki – przyjęte co najmniej na rok przed śmiercią na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności (z wyjątkiem dzieci, które były wychowywane i utrzymywane w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka).
Rodzeństwo i inne dzieci – przyjęte co najmniej na rok przed śmiercią na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności (z wyjątkiem dzieci, które były wychowywane i utrzymywane w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka).
Małżonek (wdowa lub wdowiec), który do dnia śmierci pozostawał we wspólności małżeńskiej, jeżeli:
w chwili śmierci małżonka miał skończone 50 lat lub był niezdolny do pracy; albo
wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym współmałżonku, które nie ukończyło 16 lat, a jeśli uczy się w szkole – 18 lat;
sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej;
ukończył 50 lat lub stał się niezdolny do pracy już po śmierci współmałżonka, lecz nie później niż 5 lat od jego śmierci albo od zaprzestania wychowywania dzieci.
Owdowiała osoba, która nie spełnia tych warunków i nie ma źródła utrzymania, ma prawo do renty rodzinnej:
przez rok od śmierci współmałżonka;
przez okres uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu kwalifikującym do wykonywania pracy zarobkowej – nie dłużej niż przez 2 lata od śmierci współmałżonka.
Małżonka lub małżonek rozwiedziony albo wdowa lub wdowiec, którzy w chwili śmierci współmałżonka nie pozostawali z nim we wspólności małżeńskiej, mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli – oprócz spełnienia wymienionych warunków – mieli w dniu śmierci współmałżonka prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
Prawo do renty ma również małżonka rozwiedziona lub pozostająca w separacji, jeśli udowodni, że bezpośrednio przed śmiercią współmałżonka otrzymywała od niego alimenty na podstawie porozumienia między rozwiedzionymi/separowanymi (nie dotyczy to mężczyzny).
Rodzice, jeżeli:
spełniają warunki takie jak dla wdowy/ wdowca (odnośnie wieku, wychowywania dzieci lub niezdolności do pracy);
zmarły ubezpieczony (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania.


Wysokość renty rodzinnej
Renta rodzinna wynosi:
85% świadczenia zmarłego – jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest jedna osoba;
90% świadczenia zmarłego – jeżeli do renty rodzinnej uprawnione są dwie osoby;
95% świadczenia zmarłego – jeżeli do renty rodzinnej uprawnione są trzy osoby lub więcej.
Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, którą – w razie konieczności – ZUS dzieli w częściach równych.
PEŁNA PROCEDURA: http://www.zus.pl/swiadczenia/renty/renta-rodzinna

b) KRUS
Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego:
• emeryta lub rencisty mającego ustalone prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia (tj. emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin albo emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy),
• ubezpieczonego, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy; przyjmuje się, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym.
Do renty rodzinnej są uprawnieni następujący członkowie rodziny zmarłego:
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,
• małżonek (wdowa, wdowiec),
• rodzice, w tym również ojczym i macocha oraz osoby przysposabiające jeżeli spełniają warunki do uzyskania takiej renty w myśl przepisów emerytalnych.
Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej do ukończenia 16 roku życia, a po osiągnięciu tego wieku - nie dłużej niż do osiągnięcia 25 roku życia, pod warunkiem nauki w szkole.
Bez względu na wiek dziecko może pobierać rentę rodzinną, jeżeli jest całkowicie niezdolne do pracy (całkowicie niezdolne do pracy w gospodarstwie rolnym). Warunkiem jest, by stało się całkowicie niezdolne do pracy (całkowicie niezdolne do pracy w gospodarstwie rolnym) przed 16 rokiem życia lub w czasie nauki w szkole - przed ukończeniem 25 lat życia.
Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.
Wnuki, rodzeństwo i inne dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli spełniają warunki stawiane dzieciom własnym, a ponadto:
• zostały przyjęte na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty), chyba że śmierć była następstwem wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym lub choroby zawodowej oraz
• nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy rodzice żyją, jeżeli nie mogą zapewnić im utrzymania albo ubezpieczony (emeryt lub rencista) lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd.
Wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy (całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym) albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie ukończyło 16 lat, a w przypadku kształcenia się w szkole - 18 lat życia, a także wtedy, gdy sprawuje opiekę nad dzieckiem uznanym za całkowicie niezdolne do pracy (całkowicie niezdolne do pracy w gospodarstwie rolnym) uprawnionym do renty rodzinnej.
Uprawnienia do renty rodzinnej daje wdowie również spełnienie wymaganego warunku wieku lub niezdolności do pracy (całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym) w okresie nie dłuższym niż 5 lat od śmierci męża lub od zaprzestania wychowywania dzieci, wnuków lub rodzeństwa.
Małżonka rozwiedziona oraz wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków przedstawionych powyżej, miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
Te same zasady stosuje się wobec wdowca. Świadczenie nie przysługuje w razie śmierci partnera w konkubinacie.
Rodzice mają prawo do renty rodzinnej po zmarłym dziecku ubezpieczonym (emerycie, renciście), jeżeli:
• zmarłe dziecko ubezpieczone (emeryt lub rencista) bezpośrednio przed śmiercią przyczyniało się do ich utrzymania oraz
• spełniają odpowiednio warunki określone dla wdowy i wdowca.
Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna renta rodzinna. Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest jedna osoba, renta wynosi 85% emerytury podstawowej, ze zwiększeniem o:
• 50% nadwyżki - ponad kwotę emerytury podstawowej - emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tj. świadczeń przyznanych przed 01.01.1991 r.), jaka przysługiwała zmarłemu w chwili śmierci, albo
• 50% części składkowej emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, która przysługiwała lub przysługiwałaby zmarłemu w chwili śmierci.
Za każdą następną osobę uprawnioną wysokość renty rodzinnej, ustalonej w sposób określony wyżej, zwiększa się o 5%, a gdy śmierć nastąpiła w wyniku wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, rentę tę zwiększa się dodatkowo o 10%.
Łącznie renta rodzinna nie może być wyższa od kwoty świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, i nie może być niższa od emerytury podstawowej.
Wysokość renty rodzinnej ustala się za pomocą wskaźnika wymiaru.
Renta rodzinna podlega podziałowi między uprawnionych, jeżeli:
• do renty rodzinnej uprawnione są osoby małoletnie, nad którymi opiekę sprawują różne osoby,
• pełnoletni członek rodziny zażąda podziału renty rodzinnej,
• zachodzą inne okoliczności uzasadniające podział renty rodzinnej.
Jeżeli do renty rodzinnej uprawnionych jest więcej niż jedna osoba, to jedna lub kilka z tych osób może zgłosić wniosek o wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do renty i wówczas prawo do renty rodzinnej ulega ponownemu ustaleniu z pominięciem tej osoby (osób). W wyniku powyższych działań osoba wnioskująca traci prawo do pobieranej części renty rodzinnej, ale przypada ona pozostałym osobom uprawnionym.
Jeżeli osoba pełnoletnia, uprawniona do renty rodzinnej, prowadzi działalność rolniczą, wypłata tej renty ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (mających zastosowanie do emerytury rolniczej i renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy).

PEŁNA PROCEDURA: https://www.krus.gov.pl/zadania-krus/swiadczenia/swiadczenia-z-ubezpieczenia-emerytalno-rentowego/renta-rodzinna/

 

Czynności związane z majątkiem i zobowiązaniami zmarłego (przed spadkobraniem)

Sytuacja straty osoby bliskiej wiąże się z koniecznością poznania spraw, zobowiązań, wykorzystywanych przez niego rozwiązań finansowych, co do których często jeszcze przed lub w trakcie sprawy spadkowej, konieczne jest podjęcie wstępnych czynności ( np. poinformowanie banku, firmy kredytowej, ubezpieczyciela, o śmierci). Dotyczy to także osób, które przed śmiercią były przedsiębiorcami, zwłaszcza prowadzącymi jednoosobową, lub niewielką działalność gospodarczą.
Zdając sobie sprawę, że pierwsze dni po stracie są bardzo trudne, o tyle opierając się na naszym długoletnim doświadczeniu poradniczym zalecamy dokonanie, jak najszybciej to możliwe, wszelkich czynności pozwalających na zapoznanie się z sytuacją prawną zmarłego.
Często wystarczy dokładne przejrzenie pozostawionych dokumentów, kontakt ze wspólnikiem, współpracownikami, księgowym, aby ustalić pierwsze plany działania i najpilniejsze czynności.
Warto zwrócić uwagę na wszelkie dokumenty bankowe, rachunki, umowy, z których może wynikać zakres np. comiesięcznych zobowiązań, ich rodzaj, a także informacja jakiemu podmiotowi przekazać informację o śmierci.

 a) RACHUNEK BANKOWY

Do zamknięcia konta, zablokowania karty i rozwiązania umowy wystarczy akt zgonu. Zgromadzone na rachunkach bankowych/lokatach fundusze wchodzą co do zasady w zakres masy spadkowej, a ich uwolnienie przez bank możliwe będzie dopiero po przedłożeniu przez spadkobierców prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Przestrzegamy przed posługiwaniem się po śmierci osoby bliskiej np. jej kartą bankową, która powinna być zablokowana jak najszybciej. Takie czynności mogą rodzić odpowiedzialność karną. Zalecamy ( o ile to możliwe)- zapoznanie się z treścią umowy o rachunek bankowy/kartę kredytową, kredyt, aby poznać warunki i ewentualne sankcje ze zwłokę, itd. Na mocy prawa bankowego, bank w którym zmarły miał założone konto, ma obowiązek wypłacić kwotę wydaną na koszty pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki dokumentujące poniesione koszty. Ograniczeniem jest tu wysokość nieprzekraczająca kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku. 

b) KREDYTY / POŻYCZKI

W razie śmierci osoby będącej np. współkredytobiorcą kredytu hipotecznego, lub innego, należy ustalić z bankiem warunki ubezpieczenia kredytu i możliwości aktualizacji tej polisy. Wskazać należy, że zdecydowana większość kredytów jest ubezpieczona.
Możliwość realizacji umowy ubezpieczeniowej kredytu następuje na zasadach opisanych w OWU, jest dość skomplikowaną procedurą i wymaga bieżącego kontaktu z bankiem.
W razie konieczności cesji / przejęcia kredytu należy jak najszybciej uzgadniać te kwestie z bankiem, aby uniknąć wszczynania zawsze płatnych procedur wzywania do zapłaty / windykacji itd. 

c) UMOWY

Pamiętać trzeba, by uregulować kwestię zobowiązań, jakie miała zmarła osoba.
Mogą być to umowy o media ( prąd, gaz, woda), umowy telekomunikacyjne, najmu lokali i in.
Często do dokonania czynności cesji/ zmiany umowy/ przejęcia potrzebne będą dokumenty poświadczające dziedziczenie.
Szczególną formą wymagająca uwagi są sprawy związane z przedsiębiorstwem

d) PRZEDSIĘBIORSTWO (FIRMA)

Z uwagi na rozległość tego zagadnienia, zwracamy jedynie uwagę na to, że spadkobiercy także będą musieli zadbać o sprawy związane z działalnością (dopilnować wygaśnięcia umów, leasingów, najmu, wypłaty wynagrodzenia pracownikom itp.).
Jeśli zmarły prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, zakończy się ona z mocy prawa.
Przy spółkach osobowych w zależności od umowy między wspólnikami, może zaistnieć sytuacja, że udziały zmarłego przejdą na spadkobierców, ale śmierć wspólnika może być też przesłanką do rozwiązania spółki. W spółkach kapitałowych udziały albo akcje wchodzą w skład spadku, chyba że umowa spółki stanowić będzie inaczej, wtedy spadkobiercom należeć się będzie rekompensata pieniężna.
Zależnie od formy prowadzonej działalności gospodarczej, różny jest zakres koniecznych i wymaganych prawem czynności.
Ze względu jednak na rozbudowany ich zakres, konieczne może okazać się zaangażowanie poprzez zlecenie przeprowadzenia tych spraw profesjonalnemu pełnomocnikowi. W tym wypadku cenna może okazać się wiedza i doświadczenie nie tylko adwokatów czy radców prawnych, ale także doradców podatkowych, którzy mają uprawnienie do reprezentowania klientów przez organami administracji skarbowej.
Lista doradców podatkowych: https://krdp.pl/doradcy.php

e) NAJEM MIESZKANIA / SPÓŁDZIELCZE LOKATORSKIE PRAWO DO LOKALU

W przypadku spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, które przysługiwało małżonkom, po śmierci jednego z nich, prawo to z mocy Ustawy przechodzi na drugiego. Warunkiem jest złożenie spółdzielni deklaracji członkowskiej w przeciągu 1 roku od dnia śmierci.
Co ważne, nie tylko małżonek ale też „osoba, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu”,
czyli konkubent, jest uprawniona do spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.
Podstawa prawna: art. 13 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.

W przypadku najmu mieszkania, w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, osoby, wobec których płacił (lub był zobowiązany płacić) alimenty, konkubent. Warunkiem jest, żeby osoby te stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. W innym wypadku, stosunek najmu wygaśnie.

Podstawa prawna: art. 691 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

f) SAMOCHÓD/MOTOCYKL/PRZYCZEPA

Każdy pojazd, który by własnością zmarłego jest częścią masy spadkowej. Aby doprowadzić do zaktualizowania stanu prawnego co do własności, trzeba dokonać procedury zmiany danych w systemie rejestracyjnym.
Czynności tych dokonuje się w Urzędzie Miasta lub Starostwie Powiatowym ( zależnie od wielkości miejscowości). Na stronach internetowych tych organów znajdują się szczegółowe opisy procedur, a zazwyczaj także druki formularzy urzędowych, wraz z wykazanymi koniecznymi załącznikami.

Ubezpieczenie na życie/ grupowe/ indywidualne

O ile pracownik był ubezpieczony w pracy w ramach ubezpieczenia grupowego - należy ubiegać się o wypłatę ubezpieczenia.
Jeśli chodzi o dodatkowe ubezpieczenia - na życie w różnych ubezpieczalniach – należy sprawdzić w umowie konta bankowego, OFE, inne i następnie je zrealizować.
Gdy osoba zginęła w wypadku spowodowanym przez inną osobę (najczęściej wypadki samochodowe, ale nie tylko) należy wystąpić do Ubezpieczyciela sprawcy o zadośćuczynienie, zwrot kosztów pogrzebu (pamiętajmy, że ZUS zwraca koszty do ustalonej kwoty). Do ubezpieczyciela można wystąpić również o rentę wyrównawczą: czyli różnicę między tym, co mielibyśmy w przeliczeniu na osobę, gdyby nie śmierć, a otrzymywanym świadczeniem z ZUS. O podwyższenie renty wyrównawczej można również występować do Ubezpieczyciela, gdy zachodzi zmiana okoliczności - tj. w pracy są kolejne podwyżki, których już zmarły nie dostanie, a renta z ZUS nie jest waloryzowana do tych zarobków.
Jeżeli zostałeś wskazany jako uposażony w umowie ubezpieczenia na życie, to śmierć bliskiej osoby, która Cię wskazała, jest zdarzeniem uprawniającym do otrzymania świadczenia. Jego wysokość zależy od sumy ubezpieczenia wpisanej w umowie, podpisanej przez zmarłego z towarzystwem ubezpieczeń. Każdy z zakładów podaje indywidualne terminy, co do realizacji świadczeń, jednak nie powinien być dłuższy niż 30 dni. Roszczenie względem zakładu ubezpieczeń przedawnia się z upływem 3 lat od zdarzenia tj. śmierci. Bieg ten przerywa zgłoszenie roszczenia jak i jego uznanie. Roszczenie należy zgłosić do właściwego towarzystwa ubezpieczeń, a następnie wskaże ono, jakich wymaga dokumentów. Oprócz standardowych dokumentów (akt zgonu, karta zgonu, dokument tożsamości) mogą wymagać dokumentu wyjaśniającego okoliczności zdarzenia (np. protokół wypadkowy z miejsca pracy, notatka służbowa policji, dokumentacja lekarska z placówek medycznych).

 

Drodzy Czytelnicy! Dokładamy wszelkich starań, aby nasza strona była Wam jak najbardziej pomocna. Pamiętajcie jednak, że każda życiowa sprawa, problem, zagadnienie jest wyjątkowe i indywidualne, może wymagać profesjonalnej pomocy.
Nasza strona nie jest poradnikiem, ani encyklopedią wiedzy.
Fundacja Nagle Sami, nasi współpracownicy i przyjaciele dokładają wszelkich profesjonalnych starań, ale ze względu na zawiłość większości spraw, nie mogą ponosić odpowiedzialności, za działania podejmowane przez Was na podstawie zawartych tu informacji.

© 2012 Fundacja Nagle Sami. Wszelkie prawa zastrzeżone.